Dosya İş Zekâsı 09 EYLÜL 2013 / 08:25

Yeniliklerin kaynağı büyük veri, bulut ve mobilite

İş zekâsı uygulamalarında itici güç halini alan eğilimler, kurumsal rekabet gücünün de anahtarı oluyor.

Gelişen teknoloji ile birlikte artık PC’lerin yanı sıra tablet PC ve akıllı telefonların kullanımı günümüzde çok yaygınlaştı. Bu teknoloji, iş zekâsı dünyasında da ‘mobil iş zekâsı’ kavramını doğurdu. Geleneksel iş zekâsı yetenekleri, ERP Komitesi Koordinatörü M. Göker Sarp’a göre, raporlamanın, analizin ötesine geçti. İş zekâsı uygulamaları, aynı zamanda senaryo modellemeyi, gerçek zamanlı izlemeyi ve tahmine dayalı analitiği planlamalı ve gerçekleştirmeli.
QlikView Türkiye Genel Müdür Yardımcısı Müjde Işım’ın da belirttiği gibi, iş zekâsı uygulamaları bundan birkaç yıl öncesine kadar daha çok ‘rapor’ kavramının temelde olduğu bir yaklaşım sergilerken, bugün iş zekâsı araçlarından beklentinin, bilinen raporları sunmaktan öte, kurum içerisinde gizli kalmış, ancak kurumun stratejisini etkileyebilecek bilgileri bulup çıkarmak yönünde olduğunu görüyoruz. Bu arada, kurumun iş süreçleri ile iş zekâsı çözümleri gün geçtikçe daha iç içe girmeye başladı. Smartiks İş Analitiği Birim Müdürü Bilal Teber’e göre, iş zekâsı uygulamalarında kurum süreçleri de göz önünde bulundurularak uygun teknolojik çözümleri hedeflemek gerek. İş zekâsı ile birlikte karar destek sistemlerinin oluşturulması ve operasyonel verimliliğin en üst seviyeye çıkarılması için gerçek zamanlı veriye ulaşmak önem kazandı. Bu da, iş zekâsı uygulamalarındaki geleneksel yöntemler ve veri madenciliği yaklaşımları ile sağlanamadığından, bu yaklaşımın yerini, kurumsal mimariyle uygun analitik araç ve çözümler almaya başladı.
Arete Danışmanlık İş Analitikleri ve Teknoloji Grup Yöneticisi Onur Bekmezci’nin de belirttiği gibi, artık yer, zaman ve platform bağımsız veriye erişebilmek, şirketlerin iş zekâsı uygulamalarından temel beklentileri arasında. Mobilitenin yanı sıra şirketler, kullanıcı dostu ve daha görsel ekranlar bekliyorlar. İş zekâsı uygulamaları geliştiren şirketlerin yatırımları da bu yönde artış gösteriyor. Son yıllarda mobil platformların gelişimi, yaygınlığı ve hayatımızdaki etkisi tartışılmaz. Özellikle son yıllarda tablet kullanımının artması, iş alanında da mobil veri kullanımının artmasını sağladı. Bununla paralel olarak en önemli teknolojik eğilimler, iş zekâsı çözümlerinin olgunlaşması, kullanımın kolaylaştırılması, performans ve veri aktarımı konularında daha iyi çözüm ve yaklaşımların ortaya konulması yönünde. “İş zekâsı çözümlerinden fayda sağlayacak işletmeler, en az maliyetle en uygun çözümü en kısa zamanda, en az zahmetle hayata geçirmek istiyorlar” diyen Model Kurumsal Çözümler Genel Müdürü Atila Zeybek’e göre, bu eğilim mobil için de geçerli. İş zekâsı çözümü sunan şirketler de müşterilerinin bu beklentilerine cevap verecek teknolojik geliştirmeler ve Ar-Ge çalışmalarına ağırlık veriyorlar. Son yıllarda ağırlık verilen alanlar ise mobil platformlar ve bulut çözümleri.

Bu odak noktasında ön plana çıkan ve iş zekâsı uygulamalarını farklı bir boyuta taşıyan son gelişmelerden biri de Zeybek’in dikkat çektiği gibi, SaaS (Hizmet Olarak Yazılım) modeli. “SaaS, BT departmanlarının yükünü büyük ölçüde azaltıyor ama aynı oranda bu departmanlara önemli sorumluluklar yüklüyor” tespitini yapan Zeybek, “Modelin getirdiği bazı dezavantajlara karşı departmanların ek önlem almaları gerekiyor. Örneğin, SaaS modelinde uygulamanın kullanılabilmesi için sürekli bir internet bağlantısı gerekiyor. Bu da, gerek işletme içindeki bilgisayarların, gerekse dışarıda kullanılabilecek mobil PDA, dizüstü bilgisayar gibi cihazların bağlantılarının sürekliliğinin ve hızının iyi yönetilmesini zorunlu kılıyor” dedi.
Mobil cihazla bütünleşik uygulamalar
İnnova Bilişim Çözümleri İş Çözümleri Direktörü Feyza Narlı, iş zekâsında 2013 yılında öne çıkan eğilimlere işaret etti. İlk sırada iş zekâsı çözümlerinin kontrol arayüzü olan dashboard’lardaki gelişmeler var. Özellikle yeni kuşak kontrol panellerinin kullanıcılara kendi özelleştirilmiş kontrol panellerini oluşturma olanağı vermesi ve mobil cihazlardan kullanımının burada altı çizilebilir. Narlı’nın dikkat çektiği ikinci eğilim, BT’nin desteği olmadan kullanıcıların iş zekâsı çözümlerini kullanması. Yeni kuşak iş zekâsı çözümlerinin anlaşılır ve basitleştirilmiş yönetim arayüzleri buna olanak sağlıyor.
Narlı’ya göre, üçüncü eğilim, mobil iş zekâsı raporlamaları. Çünkü, özellikle tabletlerin, yöneticilerin iş zekâsı raporlarını takip ettikleri ana cihazlar haline geldiği görülüyor. Bunu büyük veri izliyor ve Narlı, “İş zekâsının, oluşan büyük verinin daha detaylı analizi için kullanılmaya başlandığını gözlemliyoruz” dedi. Son eğilim ise bulut çözümler. Narlı bu başlıkta, “Diğer tüm kurumsal çözümlerde olduğu gibi iş zekâsında da bulut çözümlerin yükseliş dönemi başladı” dedi.
Bir tarafta Machine to Machine (M2M) çözümler de verinin artışını, hızını ve çeşitliliğini artırıyor. IBM Türk İş Analitiği Satış Lideri Merve Göral, dolayısıyla büyük veri ve iş zekâsı çözümlerine olan ihtiyacın yükselmeye devam edeceğini vurguladı. Bu kapsamda iş zekâsı uygulamalarında yeni eğilimler; büyük verinin hızlı şekilde analiz edilmesi, gerçek zamanlı raporlamalar, tahmine dayalı modellerin kullanımının artışı, görsellik ve kolay kullanımın öne çıkması şeklinde sıralanabiliyor.
Büyük veri etkisi
Konu rekabet olduğunda, hız, erişilebilirlik, yaygınlık ve mobilite gibi kavramlar bu rekabet ortamında öne çıkmayı sağlayan araçlar. Bizcon İş Analitikleri Direktörü Özgür Yavuzkara’nın belirttiği gibi her geçen gün etkisi daha da fazla artan sosyal medyanın analizi, şirket çalışanlarının zaman ve mekan sınırı tanımadan veriye erişimlerini sağlayan bulut bilişim, büyük veri yığınları içerisinde kaybolmadan hedef odaklı araştırma olanağı sağlayan veri madenciliği ve mobilite bu araçların en verimli şekilde kullanılmasını sağlar.
İş zekâsı ürünlerinde tedarikçilerin de son dönemde hız verdiği konuların performans ve mobilite olduğunu söyleyen Navigator İş Zekâsı Çözüm Yöneticisi Pelin Gürel Berksoy, ekledi: “İş zekâsı uygulamalarında veriler disk üzerinde değil de bellek üzerinde tutularak, yüksek hızlı raporlar üretilebilmekte.”
“Günümüzün iş zekâsı alanındaki en önemli eğilimleri; büyük veri, mobil, bulut, tahminsel analitik (predictive analytics) olarak özetlenebilir” diyen KoçSistem Ar-Ge ve İş Uygulamaları Danışmanlık Direktörü Ömer Özgür Çetinoğlu’na göre, büyük veri iş zekâsı kavramına yeni bir boyut kazandırıyor. Bu kavram ile, özellikle yapısal olmayan verilerin kurumsal veri ambarlarında bilgiye dönüştürülmesi hedefleniyor. Bu değişimdeki ihtiyaçları karşılayabilmek için yeni donanım, yazılım ve metodolojiler de ortaya çıktı.
İş zekâsı çözümlerinin bulut üzerinde konumlandırılması, Çetinoğlu’na göre, BT yatırımları için maliyet avantajı sağlarken, bir yandan da farklı hizmet modelleri sunulmasına olanak sağlıyor. Başlangıçta düşük kullanıcı sayısı ve kapasiteyle yola çıkıp, ihtiyaçlar artıkça bu kapasiteyi artırmak, bir şirket için mümkün. Bu çözümlerin yaygınlaşmasındaki en kritik konu ise veri güvenliğinin sağlanması.

Gelelim mobiliteye
Çetinoğlu, mobil çözümlerin yakın zamana kadar ihtiyaçtan çok bir seçenek olarak sunulduğunu, ancak teknolojik değişimlerle birlikte mobil uygulamaların bir iş zekâsı platformunun olmazsa olmazı haline geldiğini ifade etti. Tahminsel analitik ile de matematiksel modeller kullanılarak geleceği gerçek zamanlıya (near real-time) tahminlemek bir ihtiyaç olarak karşımıza çıkıyor.
Hızla artan verinin de etkisiyle, iş zekâsı alanında şu anda en öne çıkan eğilim, SAS Türkiye Analitik Çözümler Lideri Özlem Akpınar’a göre de, ‘in-memory’ çalışan uygulamalar. Bu yaklaşım kurumlara büyük veri üzerinde çok hızlı analizler gerçekleştirip, öngörüler oluşturup, bunları hızlı aksiyona dönüştürme şansı sağlıyor. Aktek İş Zekâsı Uzman Proje Yöneticisi Birol Çavuş ise şu detayları paylaştı:
“Geçmişte BT birimlerinin ve uzman kişilerin kontrolünde olan uygulamalar, artık çok daha geniş kullanıcı portföyüne ve tüm kullanıcı profillerine hitap etmeyi hedeflemekte. Çünkü tüm kullanıcıların iş zekâsı araçlarından elde edecekleri kazanımlar söz konusu. Mobil cihazlar hayatımızın her anına girmişken, mobil iş zekâsını göz ardı etmek mümkün değil. “Tahmine dayalı iş zekâsı (Predictive analytics)” da önemli bir konu. Geçmişin ve bugünün raporlanması, mevcut ürünler ile yıllardır başarılı şekilde yapılmakta. Ancak bu sonuçlardan tahminsel sonuçların oluşturulması yolunda gelişmeler devam etmekte. Uzun zamandır sıcak bir kavram olan in-memory teknolojiler gelişimine devam ederken, gerçek zamanlı iş zekâsı, büyük veri ve bulut bazlı iş zekâsı kavramları öne çıkmakta.”
Komtaş Bilgi Yönetimi Genel Müdürü Yüksel Çomak, iş zekâsı uygulamalarında son yıllarda ortaya çıkan en yeni eğilimlerin başında, iş zekâsının çevrimiçi iş süreçleri ile bütünleştirilmesi, analitik dünyanın operasyonel dünya ile iç içe geçmesini örnek gösterdi. Bunun yanı sıra, büyük verinin teknolojik altyapısının çok daha geniş kitlelerce kullanılabilir hale gelmesi ve bu alanda kurumların yaptıkları yatırımlarla birlikte iş zekâsı uygulamalarında da büyük veri kullanımı için yatırımlar devam ederken, büyük veri kullanımı bu uygulamalar tarafından desteklenir hale geliyor. Çomak ekledi:
“Kurum içi ve dışındaki veri hacminin inanılmaz artışı, veri paylaşım yöntem ve ihtiyaçlarının fazlalaşması ile birlikte veri yönetişimi uygulamaları ve disiplinleri, kurumlarca hayata geçirilmeye başlandı.”

VERİ, KATLANARAK ARTIYOR

Günümüze kadar üretilen verinin yüzde 90’ı son 2-3 yıl içerisinde ortaya çıktı. Üretilen verinin gelecek yıllarda da hızla yükselmesi bekleniyor. Anadolu Bilişim Hizmetleri Kurumsal Uygulama Hizmetleri Müdürü Atakan Karaman’ın belirttiği gibi, ‘büyük veri’ sadece iş dünyasınca değil, bireysel kullanıcılar tarafından da yoğun şekilde üretiliyor ve sosyal medya araçları bunun en belirgin örneği. Bir tarafta da, Kurumsal Kaynak Planlama (ERP) sistemleri üzerinden elde edilen veriler, doğru ürün ya da hizmeti, doğru müşteriye, doğru fiyatla, doğru yerde ve zamanda sunmayı hedefleyen Müşteri İlişkileri Yönetimi (CRM) gibi iş platformları üzerinden elde edilen veriler, makineler arası iletişim (M2M) ile üretilen veriler kurumsal büyük veri kavramının oluşmasını destekliyor. Karaman, “Bu kapsamda şirketlerin karar alma süreçlerinde veri analizi önemli bir aktör olarak rol almaya başladı” derken, uluslararası şirketlerin birçoğunun, altyapılarını bu yeniliğe uyarladığını söyledi. Daha küçük ölçekli şirketler ise rakiplerinin yararlandığı avantajların farkına vararak verinin en doğru kullanımının yollarını aramaya başladılar.

YAKIN GELECEĞİ ÖNGÖREBİLMEK GEREK

İş zekâsı araçları ile sosyal CRM ve mobil iş zekâsı çözümleri ile şirketler etkileşimli ve anlık analiz raporlarına istedikleri yerden anında ulaşabilir, stratejik kararları daha hızlı alabilir hale geldi. Bu gelişim ışığında, Obase Genel Müdürü Dr. Bülent Dal’a göre, şirketlerin, iş zekâsı teknolojilerinin kârlılığa sağladığı katma değere bakmaları, bu alandaki farkındalığı büyük ölçüde artırıyor.
“Yakın geleceği, biraz sonrayı öngörmenin önemi arttı” yorumunu yapan Dal’a göre, bu noktada analitik ve büyük veri üzerinden gerçek zamanlı analitik uygulamaların kullanımı daha akıllı uygulamaları hayata geçirmek için artmaya başladı.

DOĞRU BÜTÜNLEŞTİRME AVANTAJI

Farklı araştırma firmalarının yayımladığı sonuçlar, birkaç ana eğilimi her defasında onaylıyor: Büyük veri, mobilite, bulut dört eğilimin üçünü oluşturuyor. Microsoft Türkiye Uygulama Platformu Ürün Yöneticisi Gökben Utkun’un da dikkat çektiği gibi, bu ana başlıkların hepsi de iş zekâsı konusuyla yakından ilgili. Yapısal olmayan verilerden yaratılacak değer ve bu değerin yapısal verinin yarattığı değerle bütünleştirilmesi ise kurumlar için büyük bir fırsat yaratacak.
ETİKETLER : Sayı:937