Dosya İş Zekâsı 10 MART 2014 / 08:23

Zekâ, büyük veri ile paralel gelişiyor

Farklı platform ve cihazlarla sürekli büyüyen veri, iş dünyasında teknoloji ve süreçler adına önemli değişiklikleri beraberinde getiriyor.

Geleneksel iş zekâsı yetenekleri, raporlamanın, analizin ötesine geçti. İş zekâsı uygulamaları aynı zamanda senaryo modellemeyi, gerçek zamanlı izlemeyi ve tahmine dayalı analitiği de planlamalı ve gerçekleştirmeli. Bu doğrultuda İş Zekâsı ve ERP Komitesi Koordinatörü M. Göker Sarp, yöneticilerin, kendi analizlerini kendileri gerçekleştirebilmeyi ve verileri gerçek zamanlı olarak görselleştirebilmeyi istediklerine dikkat çekti. Kuruluşlar tarafından oluşturulan ve kullanılan bilgilerin çok büyük bir oranı, içerik içerisinde bulunan yapılandırılmamış veriler ve Sarp’ın da belirttiği gibi, yapılandırılmış verilere kıyasla daha hızlı artıyor. Bu doğrultuda Sarp’a göre, yakın gelecekte bu yapılandırılmamış verileri analiz ederek bilgilerden anlam çıkartmak, karar alıcıların daha hızlı ve daha bilgiye dayalı kararlar almaları için kullanımı yaygınlaşacak.
Şirketlerin, iş süreçlerini eksiksiz bir şekilde sistem üzerinde işletmek ve yönetmek istemesinin bir sonucu olarak ERP sistemleri, kurulumu sonrasında her gün yüksek hacimde veri üretiyor. Geçmiş veri analizlerinde şirketin ihtiyaç duyacağı bu verilerin her geçen gün artarak toplamda büyük hacimlere ulaşması, iş zekâsı dünyasında ‘büyük veri’ kavramını ve çözümlerini ortaya çıkarttı. In-Memory (Bellek İçi) veritabanı çözümü olarak ifade edilen bu çözümlerde analiz edilecek veriler, Arete Danışmanlık İş Analitikleri ve Teknoloji Grup Yöneticisi Onur Bekmezci’nin belirttiği gibi disk yerinde RAM (Fiziksel Bellek) üzerinde tutuluyor ve normal disklere göre çok daha kısa sürede yığın veriler üzerinden analizler yapmak mümkün oluyor. Bekmezci’ye göre, henüz tüm şirketlerin veri hacimleri çok yüksek boyutlara ulaşmadığı için büyük veri çözümleri şimdilik çok yaygın değil. Ancak bu çözümler, gelecekte hemen hemen tüm şirketlerin ihtiyaç duyacağı çözümler halini alacak. Günümüzde iş zekâsı dünyasında teknoloji ve süreçler bazında ciddi bir değişim var ve iş dünyasının ihtiyaçlarına paralel olarak bu değişim sürecek.
QlickView Genel Müdür Yardımcısı Müjde Işım da, büyük veri hacimlerinin performanslı bir şekilde ve veri arasındaki çapraz ilişkileri ortaya çıkarabilecek görsel bileşenler aracılığı ile analizini sağlayan tekniklerin daha da gelişeceğine dikkat çekti. Işım’a göre, gerçek zamanlı analizler ve yapılandırılmamış veri üzerinde analizler önem kazanacak.

M2M’in karşı konulamaz etkisi
“Endüstriyel internet kavramının ve makineden makineye teknolojilerin ortaya çıkması, milyarlarca algılayıcının artık işlemci gibi çalıştığı, dolayısıyla tüm süreci daha da karmaşık bir hale getirdiği anlamına geliyor” yorumunu yapan Software AG Türkiye Genel Müdürü Nil Bağdan’a göre bu talepler, şirketlerin büyük ölçekli verilere anında ulaşmasını ve zaman kaybetmeden harekete geçmesini sağlayan çözümlere yönelik ihtiyaçların artmasını tetikliyor.
Bu gelişim ışığında, iş zekâsı profesyonelleri, gelecek on yılda başarıya ulaşmak için yeni düşünce ve yaklaşımlar edinmek zorundalar. Teradata Profesyonel Hizmetler Direktörü Ali Rıza Kuyucu’nun da belirttiği gibi, yeni ortaya çıkan iş taleplerini karşılamak için, iş zekâsının çoklu alanlarını ve ilgili mimarilerini yönetmeleri gerek.
Büyük veri, geleneksel veritabanlarına dayalı iş zekâsı yapısını zorluyor. Intellica Genel Müdürü Kemal Ünaltuna’nın da dikkat çektiği gibi, son yıllarda büyük verinin Hadoop file sistemi üzerinde tutularak, bu veriye bir veritabanı gibi erişerek bunun üzerinde analizler gerçekleştiren birçok teknoloji ortaya çıktı.

Bu daha başlangıç
Dünyada 2015’e gelindiğinde dünyada birbirine bağlı 1 trilyon aygıt olacağı ve küresel veri trafiğinin önümüzdeki 5 yıl içerisinde 4’e katlanacağı öngörülüyor. 2011’de 2 milyar olan küresel makineden makineye (M2M) iletişim bağlantıları 2022 sonuna kadar 18 milyara ulaşacak. Gelecek 15 yıl boyunca, internete bağlı makine ve algılayıcıların sayısında patlama yaşanacağını öngören önde gelen araştırma kuruluşu IMS Research’e göre 2020’ye kadar 22 milyardan fazla internete bağlı aygıt olacak. Bu yeni aygıtlar her gün 2,5 kentilyon bayttan fazla veri üretecek ve her saat başı yedi milyon DVD’yi dolduracak bilgiyi internet trafiği tüketecek. IBM Türk İş Analitiği Satış Lideri Merve Göral, eldeki verileri bilgiye dönüştürerek strateji oluşturduğumuz bir dönemde, gelişen pazar dinamiklerine ve kullanıcı ihtiyaçlarına yönelik özelliklerin bu çözümlere ekleneceği kanısında. Göral’a göre, Türkiye’de de yapısal olmayan verinin Türkçe analizi ise yakın dönemde yükselecek en önemli konulardan biri. Çünkü gerek Türkçe’nin dilbilgisi yapısı gerekse incelenmesi ve araştırılması gereken verinin çeşitliliği ve fazlalığı analizleri zorlaştırıyor. Göral, bu alanda çok daha fazla çalışmanın gerçekleşeceği kanısında. “Büyük verinin sadece başlangıç aşamasındayız” diyen KoçSistem Ar-Ge ve İş Uygulamaları Danışmanlık Direktörü Ömer Özgür Çetinoğlu da şu yorumu ekledi: “Gelecekte “büyük bilgi yönetimi” konuları daha önemli eğilimlerin, teknolojilerin ve iş fırsatlarının ortaya çıkmasını sağlayacak. Bunlar içinde en önemlileri mobil iş zekâsı ve bulut tabanlı iş zekâsı çözümleri.”

Bulut tabanlı esneklik tercih sebebi
Mobil platformlar, iş zekâsı çözümlerinde de artık kritik bir rol üstlenmeye, dönüşümün tetikçisi olmaya başladı. Bununla paralel olarak, Model Kurumsal Çözümler Genel Müdürü Atila Zeybek’e göre, en önemli teknolojik eğilimler, iş zekâsı çözümlerinin olgunlaşması, kullanımın kolaylaştırılması, performans ve veri aktarımı konularında daha iyi çözüm ve yaklaşımların ortaya konulması yönünde. İş zekâsı çözümlerinden fayda sağlayacak işletmeler, en az maliyetle en uygun çözümü en kısa zamanda, en az zahmetle hayata geçirmek istiyorlar. Bu eğilim mobil için de geçerli. İş zekâsı çözümü sunan şirketler müşterilerinin bu beklentilerine cevap verecek teknolojik geliştirmeler ve Ar-Ge çalışmalarına ağırlık veriyorlar. Son yıllarda ağırlık verilen alanlar, tabii ki de mobil platformlar ve bulut çözümleri. “Büyük verinin bulutta analiz edilmesi, mevcut iş zekâsı çözümlerinin farklı bir bakış açısı ve teknikleri geliştirmelerini gerektiriyor” diyen Zeybek, büyük veri, bulut ve iş zekâsı çözümlerinin bir hizmet paketi içerisinde sunulmasının, çevik iş zekâsı, kestirimci analizler, sosyal veri analizleri ve gömülü iş zekâsı başlıklarının önem kazandığına dikkat çekti.

Yeni teknolojilerle görselliğin dorukta olduğu bilişim dünyasında iş zekâsı çözümlerinden beklentiler de giderek artmakta ve daha görsel ürünler tercih edilmekte. Öte yandan bulut tabanlı çözümler de esnekliği, hızı ve düşük maliyetli oluşu gibi özellikleriyle öne çıkıyor. Smartiks İş Çözümleri Direktörü A. Utkan Şanda’nın da dikkat çektiği gibi, artık iş dünyası yalnızca ofiste değil her yerde, her an iş zekâsı çözümlerinin avantajından yararlanmak istiyor. Bu da iş zekâsı uygulamalarının mobil uygulamalarla olan bütünleşme ihtiyacını hep taze tutuyor.
Veriye anlam katan yapılar kurumsal verim demek
İş zekâsı son yıllarda olduğu gibi, bugün de diğer ana başlıklara nazaran daha agresif büyüme beklenen alanlardan biri. Bu büyüme ivmesini de özellikle ana eğilimlerden, yani mobilite, büyük veri ve bulut gibi akımlardan kazanacak. “Bulut üzerinden servis edilen iş zekâsı çözümlerin de önemli ölçüde yaygınlaşmasını bekliyoruz” yorumunu yapan Microsoft Türkiye Bulut ve İş Platformu Ürün Yöneticisi Gökben Utkun, bir diğer gelişmeyi de iş zekâsının yaygın kullanımında gördüklerini belirtti. İş zekâsı bazı kullanıcıların yararlandıkları bir araç olmaktan çıkıp, tüm kullanıcıların hayatına girerek, iş yapış şekillerinde önemli kolaylıkla sağlayacak. Farklı araştırmalar, veriyi anlamlı veriye dönüştürecek potansiyel iş zekâsı kullanıcılardan bugün sadece yüzde 30’unun iş zekâsı uygulamalarını kullanabildikleri sonucunu ortaya çıkarıyor.
Özellikle kullanıcıların internet kullanma alışkanlıkları ve akıllı mobil cihazlarda elde ettikleri deneyimlerin iş zekâsı uygulamalarını şekillendirmeye başladığı bir gerçek. Ayrıca ortak (collaborative) kullanıma olanak tanıyan iş zekâsı uygulamaları da doğan ihtiyaçla birlikte bir diğer yükselen iş zekâsı teknolojisi olarak görülebilir. İnnova BI&EPM&CRM Çözüm Yöneticisi Barış Taptık, “Mobilin ve mobile yönelik iş zekâsı yeteneklerinin önemli bir hale geldiğinin altını çizmeliyiz” derken, şu eklemeyi yaptı: “Ayrıca daha anlaşılır, renkli, modern tasarımlı, özelleştirilebilir ve teknik olmayan kullanıcılar tarafından da rahatça kullanılabilen iş zekâsı arayüzleri de iş zekâsı uygulamalarının olmazsa olmazları arasına giriyor. Teknolojik açıdan, performans artırıcı bellek içi (in-memory) çalışma pratiğine sahip iş zekâsı araçlarını daha çok görmeye başladık. Önümüzdeki dönem bu eğilimin devam edeceğini gözlemliyoruz.”

Analiz edilen içerik zenginleşecek
SAP Satış Destek Direktörü Ahmet Engin Tekin’in dikkat çektiği gibi, bulut bilişim ile iş analitiğinin bir araya gelmesi, bu alanda da kurumlara önemli avantajlar sunuyor. Sonuçta bulut üzerinden sunulan iş zekâsı, kurumların tüm çalışanları tarafından her an erişilebilir oluyor. Gerçek zamanlı analiz ve bellek içi teknolojilerin bir arada kullanıldığı çözümler sayesinde daha memnun müşteri kitlesi yaratmak ve daha verimli bir iş süreci yaratmak mümkün. Tekin’e göre, iş zekâsı alanındaki bir diğer gelişme ise öngörüye dayalı, ileri analitikler.
“Yakın bir gelecekte, tamamen ikili (binary) formatta bulunan ses, görüntü gibi verilerin de analizlere dahil edildiğini görebileceğiz” diyen Oracle İş Zekâsı Danışmanlığı Direktörü Tolga Yıldırım, şu örneği paylaştı: “Şu anda yapısal veri üzerinde yapılan “yaş aralığı 25-35 arasında bulunan, Ankara’da ikamet eden müşterilerimin, ortalama aylık alışveriş tutarları” gibi bir sorgunun, bir dizi film kaydı üzerinde “bu filmlerde şirketin ürettiği ürünleri kullanırken görülen kişileri bul ve onları benim veritabanımdaki müşteri kayıtlarımla eşle” tarzında sorguların cevaplanabileceğini göreceğiz.”
Proline Strateji ve İş Geliştirme Müdürü Serhan Ünalan ise akıllı şehir çözümleri ile ilintili olarak dört önemli parametrenin gündelik hayatımıza girdiği kanısında. Bunlar sırasıyla, gittikçe gelişmekte olan algılayıcılar dünyası, bunun sebebi olarak ortaya çıkan “büyük veri”, “büyük veri”yi iletecek altyapı ve son olarak, iletilen verinin yönetilmesi ve hız ile ilgili olan eğilimler. Bu yapıda Ünalan, “büyük veri”nin gelişimi doğrultusunda, iş zekâsı uygulamalarının da gelişeceği kanısında.

TÜM SÜREÇLERDE YERİNİ ALACAK

Türkiye’de iş zekâsı, özellikle topladıkları büyük veriler ile müşteri memnuniyetini artırıp, daha kaliteli hizmet vermek isteyen şirketlerin yatırım yaptığı bir alan. “İş zekâsı; büyük veri ve bellek-içi ortamları, mobil ve veri madenciliği alanındaki yeni teknolojik gelişmeler ile, şirketlerin tüm süreçlerinde yer almaya başlayacak” diyen Turkcell Global Bilgi Kurumsal Çözümler ve İş Zekası Müdürü Celal Dolkan, bu çözümler için gerekli olan donanım ve yazılım maliyetlerindeki avantajlara işaret etti. Bunlar, iş zekâsı pazarının Türkiye ve dünyada daha hızlı büyüyerek, daha fazla şirket tarafından tercih edileceğini de gösteriyor.

YENİ HİZMETLERDE YEPYENİ EĞİLİMLER

Artık şirketler bağımsız iş zekâsı uygulamaları değil, iş süreçleri ile bütünleşik iş optimizasyonu ve planlamaya yönelik operasyonel süreçlerle bütünleşik iş zekâsı uygulamalarına yönelik yatırım planları yapıyor, bu odakta hizmet sunan danışmanlıklar alıyorlar. Obase Genel Müdürü Dr. Bülent Dal’a göre, yeni kuşak iş zekâsı hizmet modeli ile 4 önemli eğilimin etkili olacağını ve karşılaşılan zorlukların çözülebileceğini söyleyebiliriz. Buna göre; Dashboard 2.0 ile daha etkileşimli ve zengin kullanım deneyimi ön plana çıkacak; performans için “in-memory BI” kullanımı artacak; veriden değer üretmek, kazanç elde etmek “Data Monetization” veri görselleştirme fonksiyonalitesi ile ön plana çıkacak. Dal, Gartner’a göre 2016’da iş verilerinin yüzde 30’unun ticari olarak satılacağı bilgisinden yola çıkarak, “Son kullanıcıların bulut üzerine bilgi oluşturan kişiler olarak devreye girmesi, yani “crowdsourcing” söz konusu olacak” eklemesini yaptı. Dal şu yorumu ekledi:
“Büyük ölçekli şirketlerin çoğu iş zekâsı yatırımlarını yapmış durumda. Bu şirketler daha çok görsel veri keşfi ve analitik konularında yatırımlarına devam ediyorlar. Ağırlıkta veri madenciliği departmanları ve veri analistleri çerçevesinde kısıtlı kalan kullanım, son iş kullanıcılarına yaygınlaşıyor. Son iş kullanıcıları analitik tüketici haline geliyor. KOBİ ölçeğinde şirketlere daha çok tekrarlanabilir çözümler sunuyoruz. Türk Ticaret Kanunu da raporların doğruluğu ve şeffaflığı gerekliliğini ön plana çıkarıyor. Bu ihtiyaç, veri dönüşümü ve iş zekâsına yönelik teknolojilere ihtiyacı artırıyor.”
ETİKETLER : Sayı:962