Dosya Sağlıkta Bilişim ve Beklentiler 13 MAYIS 2016 / 18:32

SAĞLIK BİLGİ SİSTEMLERİ, TÜM DÜNYADA DEĞİŞİYOR

(Soldan sağa: Yrd. Doç. Dr. Özgü Can, Doç. Dr. Murat Osman Ünalır, Dr. Emine Sezer)

Sağlık alanında; yüksek nitelikte, verimli ve sürekliliği sağlayarak hizmet alma ve sunma gereksinimlerinin karşılanabilmesi için sağlık hizmetleri coğrafi olarak dağıtık hale geldi. Bunun sonucunda, sağlık bilgileri de dağıtık ve kişiselleşmiş bir yapıda sunulmaya başlandı. Sağlık bilgi sistemleri, hastaya ait bilgilerin sadece üretildiği bölümde değil, aynı zamanda kurumun diğer bölümleri ve başka kurumlar arasında da paylaşabilecek ve yeniden kullanabilecek şekilde tüm dünyada değişmekte. İnternetin her yerde ve her an kullanılabiliyor olması, kişilerin bilgi sistemlerine 7/24 erişimini sağlamakta. Bir kişinin kontrol ya da herhangi bir şikayeti üzerine istenen tüm tıbbi testlerin sonuçları, bir çok sağlık kurumu tarafından web üzerinden alınabilmekte. Ayrıca testi isteyen doktor da sistem üzerinden ya da internet üzerinden hastasının sonuçlarına ulaşabilmekte. Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Anlamsal Web Çalışma Grubu olarak sağlık alanındaki önceki çalışmalarımızın deneyimlerini yeni alanlara, yeni teknolojilerle birlikte taşımaya devam etmekteyiz. Bu kapsamda; teşhis ve tedavi sürecine yardımcı olmak üzere tıbbi test sonuçlarının anlamsal web teknolojileriyle kayıt altına alındığı, mobil ve internet üzerinden kişiselleştirilmiş sorgulamaların yapılabildiği, sağlık verisinin gizliliğinin ve kullanıcı mahremiyetinin sağlandığı bir bilgi sisteminin geliştirilmesi doğrultusunda çalışmalar yürütmekteyiz. Ayrıca Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Prof. Dr. Hayriye Elbi ve ekibiyle obezite hastalarının tedavisinde kullanılacak bir sağlıklı yaşam takip portalı projemiz de devam ediyor. Bu portalın amacı, davranışçı psikoterapi tekniklerinin web ortamına uyarlanması, böylece düşük maliyetle çok sayıda hastaya obeziteyle mücadelede kişiselleştirilmiş bir kılavuz sunulmasında ve hekimlerin obezite hastalarını izleyebilmelerinde yardımcı olmaktır. Günümüz bilgi teknolojileri, çalışmalarını hızla nesnelerin interneti (IoT – Internet of Things) üzerine yoğunlaştırmakta. Sağlık alanında IoT kullanımı ve mevcut çalışmalarımıza bu entegrasyonun sağlanması yeni hedeflerimizden birini oluşturuyor. Kişilerin artık sadece sağlık kurumlarında değil, kendi evlerinde de çeşitli ölçümler yapıyor olmaları, sağlık verisini her yerde oluşturabiliyor. Bu cihazlardan ve sensörlerden elde edilen sağlık verisinin IoT mimarisiyle güvenli olarak buluta aktarılması doğrultusunda çalışmalarımızı yürütmekteyiz.
 
‘IoT’, hızlı müdahaleyi getirecek
Bilgi sistemleri ve internet sayesinde 7/24 kesintisiz iletişim içinde olmak, yaşam mücadelesinin olduğu acil durumlarda zaman açısından önemli bir verimlilik sağlayacak. Örneğin, tansiyonu yükselen bir kişinin bu durumu fark etmesiyle birlikte tansiyon ölçümünü yarım saatte bir yapması ve riskli bir seviyeye ulaştığında bu kişinin bulunduğu en yakın sağlık merkezine ve kişinin öncesinde tercih ettiği kişilere durumun otomatik olarak bildirilmesi sonucunda birçok kişinin hayatı kurtarılabilecek ya da kalıcı zararların önlenmesi sağlanabilecek. Bireyin en vazgeçilmez haklarından biri sağlık hizmetleridir. Bu hizmetlerin giderek otomatik olarak sunulabiliyor olması yaşam kalitesinde verimlilik sağlayacaktır. Gelecek süreçlerde, ‘IoT’ ile sağlık alanında giyilebilir sensörler ya da çevremizde hareketlerimizi algılayabilecek sensörlerle kişinin sağlık durumu takip edilebilecek ve istenmeyen ya da beklenmeyen bir durum söz konusu olduğunda oldukça hızlı bir şekilde müdahale yapılabilecek. Ayrıca, gerekli sağlık verisinin kişiden güvenilir ve doğru olarak alınması da teşhis ve tedavide etkinliği ve verimliliği arttıracak. Sistemlerin birlikte çalışabilirliği ve bilginin sistemler arasında değişimi için sağlık verisinin tam ve net bir tanımının verilmesi gerekmekte. Verinin yeniden kullanılabilirliği ve paylaşılabilirliği için tıbbi bilişim standartlarının kullanılması gerekliliği göz ardı edilmemelidir. Ayrıca, hasta mahremiyetinin korunması için veri aktarımının her aşamasında güvenlik ve gizlilik oldukça önemlidir. Erişim denetim mekanizmalarının eksikliği ya da yetersizliği sonucunda; kişisel güvenliğin ihlali, verinin bütünlüğü ve erişilebilirliğine yönelik tehditler söz konusu olabilecektir. Sağlık alanında hastalık değil de hastanın var olması, teşhis ve tedavide kullanılacak verilerin kişiselleştirilmesini gerektirmekte. Farklı sağlık kurumlarında kişiye yönelik sağlık hizmetleri sonucunda elde edilen teşhis verilerinin tarih bazlı izlenebilirliğinin sağlanması bu alandaki en önemli gereksinimlerden biri. Bu gereksinimlerin doğrultusunda, sağlık alanı için güvenli ve kişiselleştirilmiş bir sağlık bilgi sistemi mimarisi çalışmalarımız devam etmekte.