Yazarlar 01 NİSAN 2013 / 08:09

Tasarım zor iş

Asıl 1 Nisan’da yayınlanacak yazı yazmak zor iş. Şaka sanılabilir.
Dünyada iki büyük ticari uçak üreticisi var. Bunlardan ABD’li olanı, “Rüya gibi” adını verdiği en yeni uçağını 2007 yılında tanıtmıştı. 2009’da ilk uçuşunu yaptı, denemelerden geçti ve 2011 Ekim ayı sonunda ticari uçuşlara başladı. Ama gelin görün ki Ocak 2013’te, birinin akü sisteminden kaynaklanan bir yangın başlangıcı tüm 787 uçuşlarının durdurulmasına neden oldu. Sorun giderildi ve yeni donanımla ilk uçuş 25 Mart 2013 günü yapıldı.
Endüstri ürünü tasarımcıları, “tasarım” sözcüğüne “şekil ağırlıklı olan dış kabuk tasarımı”na indirgeyerek sahip çıkarlar. Biz mühendisler içinse tasarım daha derindir ve bütünlük içeren bir anlam taşır. 787, proje adıyla 7E7, en ekonomik uçak olmak üzere tasarlandı. Taşıdığı insan ya da yük için uçuş mili başına en düşük yakıt tüketimini elde etmek ana hedefti. Uçağı hafifletmek için olabilecek her yerde metalden kaçılıp kompozit malzeme kullanıldı, aerodinamik yapı mükemmele yaklaştırıldı. Elektrik tesisatında geleneksel yaklaşıma göre çok daha yüksek gerilim kullanıldığı da biliniyor. Gerilim yükselince aynı gücü iletmek için daha az akım gerekir. Bu da daha ince kablo anlamına gelir. Demek ki uçağı ekonomik kılabilmek için elektrik kablosundaki bakırın ağırlığına bile göz dikmişler. Mühendislik açısından güncel her şey ele alınmış.
Yangın başlangıcı “LiCo” (lityum kobalt oksit) akülerden kaynaklanmış. Bu aküler, akü üreticisiyle kontratın imzalandığı 2005 yılında havacılıkta kullanılmaya uygun tek lityum iyon akü tipiymiş. O zamandan bu zamana aşırı akım çekildiğinde daha güvenli olan LiFePO (lityum demir fosfat) aküler geliştirilmiş, ama 2005 kontratında değişiklik yapılmamış.
Tasarım zor iş. Hele sistem tasarımı daha zor. Bir taraftan en yeni ve güncel olmaya çalışıyorsunuz, diğer yandan “sağlama bağladığınızı” sandığınız bir alt birim, daha güncel ve iyi çözümler olmasına karşılık eski kalıyor ve sorun çıkartıyor.
Neyse ki ülkemiz sanayisinde bu tür sorunlar yok. Biz nasılsa sistem tasarlamıyoruz!
ETİKETLER : Sayı:915